Jump to content


Popular Content

Showing content with the highest reputation since 13/11/2018 in Articles

  1. 3 points
    Birmingham with its thousands of small workshops practising a wide variety of specialised and highly skilled trades, encouraged exceptional levels of creativity and innovation and provided a diverse and resilient economic base for industrial prosperity. Its resulting high level of social mobility also fostered a culture of broad-based political radicalism, which under leaders from Thomas Attwood to Joseph Chamberlain was to give it a political influence unparalleled in Britain outside London, and a key role in the development of British democracy. It is perhaps unsurprising that the new planned language Esperanto attacted adepts here. 1903: Frederic William Hipsley, Fernleigh, Highbridge road, Wylde Green, Nr Birmingham Anglujo 1903: Francis Henry Potts, 4 Handsworth Wood Road, Birmingham Anglujo 1903: Adolf Schlichter, 300 Belgrave Road, Birmingham, Anglujo 1903: Thomas E. Woodward, 123 Hockley str., Birmingham Anglujo 1904: W. Arthur Williams, 6 Anderson Road, Erdington, Birmingham Anglujo 1904: Eric E. Westbury, 60 Bournbank road, Selly Oak, Birmingham Anglujo 1904: H. E. White, Teneriffe, Forest road, Moseley, Birmingham, Anglujo 1905: F-ino (=Miss) E. Mary Edwards. 3 Lloyd St., Small Heath, Birmingham Anglujo 1905: A. Palmer-Jones, 249 Aston Lane, Perry Barr, Birmingham, Anglujo 1905: W. H. Thos. Partridge, "Elsimre" Grove Lane, Handsworth BIRMINGHAM Anglujo 1906: Joseph H. Dixon, The Hermitage, Four Oaks , Birmingham Anglujo 1906: F-ino (=Miss) Mary G. Clarke, 17 Strensham Road Birmingham Anglujo 1906: G. Arncliffe Percival, 127 Westminster Road, Birchfield, Birmingham Anglujo 1906: W. C. Amery, 9 Temple Street, Birmingham, Anglujo 1906: William E. Turner, 261 Ickneild St, Hockley, Birmingham Anglujo 1906: F-ino (=Miss) Emily Cattell, 11 Wood St, Ladywood, Birmingham Anglujo 1906: J. J. Shield, 20 High Street, Birmingham, Anglujo 1906: W. T. Fennell, 42 Stockfield Rd, Tysley, Birmingham, Anglujo 1906: David Aughtie, 41 Ettington Rd, Birmingham, Anglujo 1906: P. Stanley Beaufort, The Studio, Easy Row, Birmingham, Anglujo 1906: Vivian Erwood Robson, 111 Park Road, Aston, Nr. Birmingham Anglujo 1906: Daniel J. O'Sullivan, Ivy Bank, 19 Brougham Street, Handsworth, Birmingham, Anglujo 1906: E. H. Moreton, 20 Murdock Road, Handsworth, Birmingham, Anglujo 1906: S. W. Keyte, "Fairfield" Eastern Road, Selly Park, Birmingham, Anglujo 1906: James G. Beauchamp, 270 Tiverton Rd, Selly Oak, Birmingham, Anglujo 1906: H. Grant, 5 Elvetham Road, Edgbaston, Birmingham Anglujo 1907: J. W. Ord, 131 Hubert Road Bournbrook (apud Birmingham), Anglujo 1907: N. M. Bloore, 150 Pershore Street, Kings Norton, Birmingham, Anglujo 1907: D. W. M. Hall, 270 Tiverton Road, Selly Oak, Birmingham, Anglujo 1907: Wilfrid Owen, Oscott College, Birmingham Anglujo 1907: J. O. Wall, Oscott College, Birmingham Anglujo 1907: W. H. Garbutt, 3 Weatheroak Road, Sparkhill, Birmingham Anglujo 1907: H. A. Brown, Mountfield, Chantry Rd, Moseley, Birmingham Anglujo 1907: Harry T. Hall, 208 Pershore Rd, Stirchley, Birmingham Anglujo 1907: E. B. Walker, Christchurch Vicarage, Summerfield. Birmingham Anglujo 1907: Howard Durnell, 52 Newton Road, Sparkhill, Birmingham Anglujo. 1907: T. K. Yang, 32, Salisbury Bd., Hadworth, Birmingham Anglujo 1907: T. J. Perry, 21 Mansen Road, Sparkhill, Birmingham Anglujo 1907: Fino (=Miss) H. L. Robins, 48 Esmé Road, Sparkhill, Birmingham, Anglujo 1907: A. Watton, 227 Nineveh Road, Birmingham Anglujo 1908: A. N. Lloyd, St Ambrose Vicarage, Birmingham. Anglujo 1908: D. Derrington, Tufa Mount, Sth. Yardley, Birmingham, Anglujo.. Not much is known to me about many of those listed, although some are to be found in post office directories. A striking exception is Frederic William Hipsley. He was an Esperantist and civil engineer born in 1876 in London. In the 1911 census he is describes as a “land surveyor sewage disposal”. He was a lifelong member of the international body Universala Esperanto-Asocio (founded in 1908), a secretary of Birmingham Esperanto Society, secretary and later president of the Midlands Esperanto Federation. According to Ancestry.com he died in 1959. As a Quaker and therefore a Conscientious Objector, he served in the Friends' Ambulance Unit during the First World War. He translated a number of devotional texts from English into Esperanto. Hipsley was the translator of “O Love That Wilt Not Let Me Go” (Ho Am', tenanta min konstante) into Esperanto. Francis Henry Potts (born abt 1864), the son of a solicitor, was a commercial clerk at the time of the 1901 census. Adolf Schlichter was born about 1854 in Germany and died in 1913. He was a Manufacturers' Agent in the 1890 and 1892 Kelly´s Directory of Birmingham. He is described as a “Traveller” in the 1913 Kelly´s Directory of Birmingham. Arthur Lloyd was curate-in-charge of St. Mary & St. Ambrose from 1891 to 1915. This church was a daughter parish to St Bartholomew's Church, Edgbaston. The D. Derrington listed was, I believe, Edwin David Derrington (1887-1968). In 1911 he was an assistant at builder’s merchant in his father's business. W. T. Fennell (1873 – 1928) was described as “strip caster German silver” in 1901, while David Aughtie (1877-1968) was a schoolmaster. William Samuel Keyte (1875 – 1947) was a solicitor’s clerk. WE can trace the travels of Norman Margetts Bloore (1879 - 1955) to Canada where he is described as a theological student, as a chef in the Canada Census of 1911. He then moved south to the United States, where he was employed by the Salvation Army as a book keeper and then as a minister. James George Beauchamp (1877 – 1955) was describes as a “gun barrel filer” in 1901. Clearly those interested in the language, although spread over the city, came together from time to time. According to an inside cover of The British Esperantist magazine for 1908 an Esperanto Society in Birmingham had been founded in September 1906. Its secretary in 1908 was W.E. Turner of 6 Monument Road and the President is listed as P. Galloway. The Birmingham Esperantists succeeded in meeting throughout the First World War.
  2. 2 points
    The names and addresses of early speakers of Esperanto in Aberdeen, with their registration numbers are as follows in the Adresaro de Esperantistoj (collection of addresses of Esperantists) of January 1904 to January 1905 (Series XXV). With the exception of the first named, all of the following are listed in Aberdeen, Anglujo, i.e. England! (Addresses elsewhere in Scotland are correctly assigned to “Skotlando”). The number given is a unique one for each individual. Indeed, early users of the language frequently signed articles with that number alone, knowing that anyone wanting to contact them could easily find their address in the Adresaro. Here are the names of those Aberdeen pioneers of over a century ago: 9930 Hugh G. Ross (M.A.), 8 Thomson Street 10406 Joseph Bisset, Engineer, 14 Roslin Terrace 10407 A. Christen, Bel Air, King’s Gate 10408 David A. Duff, Clerk, 23 Thistle Street 10409 John Durward, Rookseller (sic), 5 Upperkirksgate 10410 Mrs C. Farquharson Kennedy 10411 Walter Laing, Clerk, 30 Union Street 10412 John Macdonald, 216 Union Street 10413 George A. Miller, 18 Mile End Avenue 10414 Won (?) G. Robertson, 27 Wallfield Crescent 10415 S. Rose Donaldson, Advocate, 259 Union Street 10461 George Michie, Craigton Cottage, Peterculter 10462 James Robertson, Craigton Cottage, Culter 10463 George Skinner, 40 Devonshire Road 10464 W.G. Smith, 72 Whitehall Road 10465 George Wallace, 98 Bonnymuir Place 10466 Alexander A. Watt, 84 Leslie Terrace 10475 René de Blanchaud, 160 Midstocket Road 10476 Alda de Blanchaud, Viewbank, Midstocket Road 10477 W. Edmund Bell, 24 St Swithin Street 10478 Mrs W. Bell, 24 St Swithin Street 10479 William Kemp, (? c/o) A. Booth, 48 Elmbank Terrace 10480 Robert Brown, 31 Rubislaw Den South 10481 W. Copeland, 49 Garden Place 10482 Miss R.F. Craigmile, 5 Strawberry Bank 10483 Miss B. Craigmile, 5 Strawberry Bank 10484 E.L. Duncan, 33 Hamilton Place 10485 Miss A.H. Grant, Rowan Cottage, Powis Terrace 10486 S.C. Howard, 67 Beaconsfield Place 10487 Dr A. Dalziel Keith, 53 Desswood Place 10488 George Laing, Cults 10489 A. H. Macandrew, Vinery Lodge, Cults 10490 John Milne, 109 Union Grove 10491 James Milne, 9 North Silver Street 10492 W. Todd Moffatt, 68 Forest Road 10493 J.M. Morrison, Grammar School 10494 Alexander Rodger, 165 Forest Avenue 10495 Mary I. Sheret, 78 Powis Place 10535 G.A. Simpson, 14 Belvidere Street 10536 John Smith, 211 Union Street 10537 Alfred J. Tongh, 33 Street (sic) 11278 F-ino Forrest, Ludgreharn, Longside, Skoptlando 12472 G.M. Mackenzie, 28 Albyn Place 13417 Andew Craig, (apotekisto kaj drogsto) (=apothecary and druggist), 210 Gallowgate According to the inside cover (p.ii) of The British Esperantist magazine for January 1905, an Esperanto Society in Aberdeen had been founded in October 1904. Its Secretary is given as Mr Donaldson S. Rose of 259 Union Street, Aberdeen, and the President is listed as A. Christen Esq. In the list of affiliated groups in 1907 (see The British Esperantist, vol. III, title page) Aberdeen is not listed, either because it had ceased to meet or because it had chosen not to affiliate to the British Esperanto Association. Only in January 1919 does an affiliated Esperanto group appear again in the The British Esperantist for that month. The secretary in that year was Miss Annie, L. Burgess, c/o Mrs Christopher, 30 Mid-Stocket Road. The meeting venue is given as Training Centre, Charlotte Street. The group met on a Friday fortnightly at 8 pm. In 1921 the secretary is given as Miss M. Campbell, 34a Skene Square. In 1923 the Secretary is given as Miss M.D. Thomson, 6 Orchard Lane. The number of Esperanto speakers registered in Aberdeen is disproportionately large compared to Edinburgh and Glasgow. Can anyone account for this sudden outbreak of internationalism in Aberdeen? One can speculste that the appearance of articles about Volapük in two local newspapers in 1888 and 1889 had prepared the ground. Bill Chapman
  3. 1 point
    3 aferoj mi neniam forgesos pri la kunkongreso! 1.) la blankaj klifoj de dovero. Kiel brito, ni ĉiam aŭdas pri la klifoj kiam ni estas infanoj, ke la romanoj vidis ĝin ĉe Francujo (aŭ je tiu tempo Gaŭlujo) kaj komencis invadi. Sed mi neniam imagus ke ili estas tiom bela. Mi piediris tra ĝi kun nova amikino Penny kaj tiom bela. Mi loĝis en ĉemara vilaĝo en Skotujo kaj la odoro de la maro memoris min pri mia infaneco. 2.) La prelegoj de Bertilo. Dum mia unua brita kongreso, laŭ mi la prelegoj ne estis tiom interesa sed ĉi jare! Ŭaŭ. Du prelegoj de Berio kaj kompreneble pri gramatiko. Mi lernis multe pri la historio de Esperantaj vortoj kaj estas tre interesa por lerni ke nian lingvon evoluis kaj montras ke ĝi vere estas vera lingvo. 3.) la novaj (kaj malnovaj) geamikoj! Kiam ni alvenis (kaj kompreneble kiel skoto, mi alvenis kilte) multaj homoj venis al mi kaj diris ah ! La fama Sammy Kennedy. Honeste, mi ne scias kial mi estas fama sed almenaŭ mi ne estas fifama (aŭ eble mi ja estas kaj ne scias haha) sed estas tre bona vidi Tim Owen kaj Claire Hunter denove, mi tre respektas ilijn pro ĉiuj agoj de brita Esperantujo ! Ankaŭ por vidi Ed Robertson denove, mia skota amiko ! Kaj mi vidis James DeVoge tre bonkora amiko kiu helpis min trairi parison kiam mi transloĝiĝis al tuluzo. Sed ankaŭ estas la novaj amikoj, kiel Penny Bryant kaj Elis Reed. Ili estas tre bonaj homoj kaj ankaŭ Elis ŝoforis min al Kambriĝo por vidi mian amikon Tim Morley. Mi tre ĝuis mian duan britan kongreson kaj longe vivu ĝin! Mi certe iros al la venonta!
  4. 1 point
    The names and addresses of three early speakers of Esperanto in Buckinghamshire, with their registration numbers are found in the Adresaro de Esperantistoj (collection of addresses of Esperantists) between January 1902 to January 1903 (Series XXIII) to January 1908 to January 1909 (Series XXIX). Here are the names of those Buckinghamshire pioneers of over a century ago: 1904: Arthur C. Boorman, "Dovercourt", Priory Avenue, High Wycombe, Bucks, Anglujo 1906: C. S. Senior, The Rectory, Lillingstone, Lovell, Buckingham, Anglujo 1908: R. Bull, Castle House Buckingham, Bucks, Anglujo The following advertisement appeared in Buckingham Express on Saturday 12 September 1908: BUCKINGHAM ESPERANTO WEEK! KEEP SEPTEMBER 28TH TO OCTOBER 2ND FREE FOR ESPERANTO ! KEEP "THE ENTENTE CORDIALE" WITH ALL NATIONS!! PROFESSOR CHRISTEN , F.B.E A Will deliver an Introductory Lecture on the International Language, on MONDAY, SEPTEMBER 28TH, AT 8 P.M.. IN THE TOWN HALL, BUCKINGHAM CHAIRMAN - REV. C.J. SENIOR, M.A., M.B.E.A. Rector of Lillingstone Lovell Reserved seats,1s. Second seats, 6d. Admissioon, 3d. Tickets at Marsh and Co., Market-square, and Mr Hartland, West Street. On Saturday 3 October 1908 Buckingham Advertiser and Free Press reported ESPERANTO. THE NEW INTERNATIONAL LANGUAGE On Monday evening last, Professor Christen gave a lecture and demonstration on the International language, Esperanto, in the Small Hall. Buckingham. The H Rev. C.J. Senior. Idllingstone l/ovell. presided over fairly good audience, who were deeply interested in the remarks of the lecturer. Professor Christen said that he had no doubt that on this very day many thousands of people all over the world had been in sore predicament by being unable to express themselves to those whom they met. They might safely say that they would not take a newspaper but they would find some evidence ot the very astonishing advance in the spirit of internationalism. Alxsolutely everything—science, philanthropy, religion, commerce, industry, every department of life—was driving them towards inter- nationalism ... At the close of the lecture, a vote of thanks was accorderd to the Chairman, on the proposition of Dr Bruce Pearson and seconded by Mr Guy Lucas. During the week demonstrations were given in the Oddfellows' Hall on the new language. Despite the week's activities, I cannot find any trace of an Esperanto society meeting in Buckingham.
  5. 1 point
    The names and addresses of eight early speakers of Esperanto in Birkenhead are found scattered throughout the Adresaro de Esperantistoj (directory of Esperantists) between 1889 and 1908. The following are listed in Anglujo, i.e. England. Here are the names of those Birkenhead pioneers of over a century ago: 1889: C. K. Fletcher, 138 Oxton Road, Birkenhead. An. 1889: B. G. Geoghegan, 25 Balls R-d, Birkenhead, An. 1889: R. Geoghegan, 14 Prince's Terrace, Claughton, Birkenhead, An. 1905: F-ino (=Miss) Kate Craven, 13, Reedville, Birkenhead, Anglujo 1905: P. W. Hawkes, 93, Park road South, Birkenhead, Anglujo 1906: Ransford Joseph Fer, 134, Peel Street, Tranmere, Birkenhead, Anglujo 1908: F-ino (=Miss) E. E. Hodson, 21, Pearson Rd., Birkenhead, Anglujo 1908: Jom Griffiths , 77 Claughton Rd., Birkenhead Anglujo Not much is known to me about many of those listed, although some are to be found in post office directories. Ransford Joseph Fer was born in about 1880, and was a clerk for an oil merchant in 1911. Listed with him, and presumably recruited by him, is Richard Geoghegan’s mother B.G. (Bessie Gertrude) Geoghegan of Birkenhead. Richard Henry Geoghegan (1866 –1943) was born and brought up in Birkenhead. The Dictionary of Irish Biography suggests that he was also known as ‘Harry’. The English Wikipedia tells us that “In the Unua Adresaro, the earliest directory of supporters of Esperanto, Richard Geoghegan appears as number 264.” It goes on to call him, under a photo, “first Esperantist in the English-speaking world”. The Esperanto Vikipedio makes a more cautious claim, calling him “ŝajne la unua angle parolanta esperantisto” (apparently the first English-speaking Esperantist). The booklet called, in full, Adresaro de la personoj kiuj ellernis la Lingvon « Esperanto », serio 1, 1889, does indeed list the first thousand learners, but it does not ascribe numbers to them, nor is there any indication that these names are listed in order of registration; indeed they are in alphabetical order. Giving his new address in Tacoma, Washington seven years later, Geoghegan gives himself the number 264 - see “Novaj Esperantistoj” Serio XVI, 1896, but numbers were not published for the first thousand. Richard Geoghegan suffered a fall at home as a small child, as a result of which he was crippled for life, walking with difficulty and often with the help of crutches or a cane. From an early age he displayed extraordinarily great abilities, especially in the learning of languages – perhaps as a compensation for his inability to be physically active. Despite his education being disrupted by medical treatment – we know from the 1881 Census that on census night he was at the Sanatorium for Children in North Meols, Lancashire – around the age of 17, he became interested in oriental writing systems and entered the University of Oxford, in January 1884, to study Chinese. There he showed himself to be an outstanding student, twice receiving scholarship awards, but he did not obtain a degree because at Oxford, there was no degree in Chinese until 1936. In the autumn of 1887, when the language Esperanto had just appeared, according to Richardson (Shamrocks on the Tanana, 2009) it was not Geoghegan himself but his friend Walter J. Crawhill, who read about the new international language and immediately wrote to Dr L.L. Zamenhof in Latin. Geoghegan was able to use the German edition of the Unua Libro (First Book) which Zamenhof sent. Having learned the language from this booklet, a while later Geoghegan received from Zamenhof the first copies of the same booklet in an English translation by a Warsaw enthusiast. Geoghegan warned Zamenhof that this translation was a poor one, probably not by a native speaker, and it would bring Esperanto into disrepute in the English-speaking world. As a result, Zamenhof asked Geoghegan to produce a more suitable translation himself, which he did. The original faulty translation was withdrawn, and in 1889 Geoghegan's version was published, tasking the place of the earlier version. This modest booklet had an impact in the English-speaking world, making Zamenhof’s new language accessible by people who had no previous background in language learning. Although Richard Geoghegan presented himself as an Irishman, and his father was an Irish Protestant, his mother was certainly English, and he was born in Birkenhead, lived briefly in Kent and went to secondary school in Pudsey, near Leeds, then to Oxford University. In this respect Geoghegan’s life paralleled that of Saunders Lewis (1893 - 1985), born John Saunders Lewis in nearby Wallasey. After an English education, Lewis went on to be a Welsh poet, dramatist, historian, literary critic, and a prominent Welsh nationalist and a founder of the Welsh National Party (later known as Plaid Cymru). The Geoghegans (Gertrude with sons Richard and John, known as Jack, and two daughters), emigrated from Liverpool to Washington State, USA in April 1891, settling in Eastsound. Here, while working as a secretary / stenographer, Geoghegan became a founder of and a leading light in the Washington State Philological Society. It was in North America in the 1890s that Geoghegan spoke Esperanto for the first time. Until then the language had been a written one only for him. The first person he spoke to in the language was a German called Wilhelm Trompeter. Geoghegan moved to Alaska to act as Stenographer to an ambitious lawyer and politician, and it was here that he died on October 27, 1943. He had married a woman of black or of mixed-race descent in secret in 1916. This son of Birkenhead remains virtually unknown today, but he was a man who overcame a handicap to make a useful contribution to linguistics, and to Esperanto in particular. Bill Chapman
  6. 1 point
    La nomoj kaj adresoj de fruaj parolantoj de esperanto en Aberdeen, kun iliaj registraj numeroj aperas kiel ĉi-sekve en la Adresaro de Esperantistoj Kun la escepto de la unua nomita kaj 11278, ĉiu listiĝas en «Aberdeen, Anglujo»! (Adresoj aliloke en Skotlando estas ĝuste asignitaj al "Skotlando"). La numero donita estis unika por ĉiu individuo. Efektive, fruaj uzantoj de la lingvo ofte subskribis artikolojn per nur tiu numero, sciante ke kiu ajn deziranta kontakti ilin povus facile trovi la adreson en la Adresaro. Jen la listo : 9930 Hugh G. Ross (M.A.), 8 Thomson Street 10406 Joseph Bisset, Engineer, 14 Roslin Terrace 10407 A. Christen, Bel Air, King’s Gate 10408 David A. Duff, Clerk, 23 Thistle Street 10409 John Durward, Rookseller (tiel!), 5 Upperkirksgate 10410 Mrs C. Farquharson Kennedy 10411 Walter Laing, Clerk, 30 Union Street 10412 John Macdonald, 216 Union Street 10413 George A. Miller, 18 Mile End Avenue 10414 Won (?) G. Robertson, 27 Wallfield Crescent 10415 S. Rose Donaldson, Advocate, 259 Union Street 10461 George Michie, Craigton Cottage, Peterculter 10462 James Robertson, Craigton Cottage, Culter 10463 George Skinner, 40 Devonshire Road 10464 W.G. Smith, 72 Whitehall Road 10465 George Wallace, 98 Bonnymuir Place 10466 Alexander A. Watt, 84 Leslie Terrace 10475 René de Blanchaud, 160 Midstocket Road 10476 Alda de Blanchaud, Viewbank, Midstocket Road 10477 W. Edmund Bell, 24 St Swithin Street 10478 Mrs W. Bell, 24 St Swithin Street 10479 William Kemp, (? c/o) A. Booth, 48 Elmbank Terrace 10480 Robert Brown, 31 Rubislaw Den South 10481 W. Copeland, 49 Garden Place 10482 Miss R.F. Craigmile, 5 Strawberry Bank 10483 Miss B. Craigmile, 5 Strawberry Bank 10484 E.L. Duncan, 33 Hamilton Place 10485 Miss A.H. Grant, Rowan Cottage, Powis Terrace 10486 S.C. Howard, 67 Beaconsfield Place 10487 Dr A. Dalziel Keith, 53 Desswood Place 10488 George Laing, Cults 10489 A. H. Macandrew, Vinery Lodge, Cults 10490 John Milne, 109 Union Grove 10491 James Milne, 9 North Silver Street 10492 W. Todd Moffatt, 68 Forest Road 10493 J.M. Morrison, Grammar School 10494 Alexander Rodger, 165 Forest Avenue 10495 Mary I. Sheret, 78 Powis Place 10535 G.A. Simpson, 14 Belvidere Street 10536 John Smith, 211 Union Street 10537 Alfred J. Tongh, 33 Street (tiel!) 11278 F-ino Forrest, Ludgreharn, Longside, Skotlando 12472 G.M. Mackenzie, 28 Albyn Place 13417 Andew Craig, apotekisto kaj drogisto, 210 Gallowgate Laŭ la interna kovrilo (p.ii) de la revuo The British Esperantist por januaro 1905, Esperanto Societo en Aberdeen estis fondita en oktobro 1904. Ĝia secretario tiam estas S-ro Donaldson S. Rose de 259 Union Street, Aberdeen, kaj la prezidanto aperas kiel A. Christen. En la listo de filiiĝintaj grupoj en 1907 (vidu The British Esperantist,, vol. III, titola paĝo) Aberdeen ne estas enlistigita, aŭ ĉar ĝia societo ĉesis renkontiĝi aŭ ĉar ĝi elektis ne filiiĝi al Brita Esperantista Asocio. Nur en januaro 1919 filiiĝinta Esperanta grupon aperas denove en The British Esperantist, por tiu monato. La sekretario en tiu jaro estis f-ino Annie L. Burgess, p/a s-ino Christopher, 30 Mid-Stocket Road. La kunvenejo estis Trejna Centro, Charlotte Street. La grupo kunvenis vendrede duonmonate je la 8a vespere. En 1921 kiel sekretario rolis f-ino M. Campbell, 34 Skene Square. En 1923 la Sekretario estis f-ino M.D. Thomson, 6 Orchard Lane. La nombro da esperanto-uzantoj en Aberdeen en tiuj fruaj jaroj estas proporcie tre granda kompare kun Edinburgo kaj Glasgovo. Ĉu iu povas klarigi pri tiu subita ekapero de internaciismo en Aberdeen? Certe aperis artkoloj pri la volapuka en lokaj ĵurnaloj dum 188 kaj 1889. Eble tiu ekapero de la volapka pretigis la terenon. Lastatempe mi trovis en Lingvo Internacia, majo 1905 (p. 212) tekston kiu meritas represon senŝanĝe: En Aberdeen aperis nova gazeto esperantista, aŭ pli ĝuste rondiranta maŝinskribajo, eldonata en formo de eleganta kajereto « neostile » presita; ĝia titolo estas La Norda Stelo. La desegnaĵo de la kovrilo montras esperantan stelon brilantan en mallurna ĉielo super la Aberdeen’a urbo prezentata per la urbestreja turo; la kajero entenas diversajn literaturajn tradukojn de Ia grupanoj kaj lokajn sciigojn. Sinturni al la sekretario de la grupo, S-ro D. S. Rose, 259 Union Street, Aberdeen, Skotlando. Por montri, kiel rapide disvastiĝas nia ideo en tiu regiono, ni jene presas eltirajon el letero de D-ro CHRISTEN, la fondinto de la grupo en Aberdeen : « En junio 1904, mi trovis, tralegante broŝureton de D-ro JAVAL, Entre Aveugles, aludon pri Esperanto, dank’ al kiu la aŭtoro povis korespondadi internacie pli facile ol per aliaj de li konataj lingvoj. Mi tre interesiĝis pri tio ĉi kaj tuj venigis kelkajn librojn pri la nova lingvo. En julio ka] aŭgusto, mi ne havis tempon okupi min pri ĝi, sed nur mi povis ricevi kelkajn informojn pri la nuna disvasteco de la lingvo dum vojaĝo, kiun mi faris Parizon. En tiu momento, mi alestis internacian kongreson en Annecy kaj tie mi devis traduki diversajn paroladojn ! Tio ĉi tute konfirmis min en mia intenco ellerni la helpan lingvon, kaj fine en septembro mi povis malfermi miajn esperantajn librojn. La 10-an de decembro mi publikigis unu unuan leteron en la plej gravaj ĉi-tieaj gazetoj ; mi ricevis kelkajn respondojn. La 13-an, mi presigis duan leteron kaj alvokis al kunveno. En tiun ĉi venis pli ol 600 personoj kaj la duono el ili devis returnen iri pro manko da spaco en la halo. La morgaŭan tagon, la ĉefa loka gazeto petis de mi du artikolojn pri la demando ; mi malfermis du senpagajn kursojn, kie enskribiĝis 125 kaj 83 lernantoj. Multaj personoj eklernis Ia lingvon private, la libro- vendistoj ne povis sufiĉi la postulojn. » Al tiu ĉi letero, skribita en oktobro lasta, ni povas nur aldoni, ke la propagando senĉese alportis novajn kaj pli belajn rezultatojn. S-ro Höveler, kiu vizitis nian redakcion antaŭ kelkaj tagoj, diris al ni, ke nun la Aberdeen’a grupo esperantista kalkulas pli ol 500 membrojn, kaj ekster ĝi estas ankaŭ multaj esperantistoj en la regiono. (fino de la citaĵo) Klare la personeco de D-ro Christen ludis gravan rolon en la komenco, sed nek li nek Aberdeen ricevas mencion en La Enciklopedio, eldonita en 1933-35. Mi demandas min ĉu postvivis tiu bulteno La Norda Stelo. Laǔ mia sperto tiaj eldonaĵoj, tiom valoraj por nia historio, rare restas facile troveblaj. Mi scivolas kio okazis al Esperanto en Aberdeen post 1923. Ĉu la grupo daŭre kunvenis? Ĉu protokoloj restas en ekzisto? Ĉu aperis raportoj en lokaj revuo post 1904? Ĉu iuj el tiuj entuziasmuloj havis eblecon paroli Esperanton kun homoj de aliaj landoj? Bill Chapman
  7. 1 point
    En antaŭa numero de Esperanto en Skotlando mi uzis la vorton “kabeiĝis”, sen klarigi al la legantoj kion ĝi signifas. Amiko retpoŝtis al mi kaj plendis: “se vi uzas vortojn kiel kabeiĝi, mi kabeiĝos”. Mi pardonpetas al nia amiko pro mia uzo de tiu vorto senaverte, kaj por tiuj kiuj ne estas familiaraj kun Kabe, kaj la verboj “kabei” aŭ “kabeiĝi” kreitaj “honore” al li, mi volas skizi ĉi tie la atingaĵojn de Kabe, kaj laŭ mia eblo, la originon de la vortoj, kiuj aludas al lia ŝajne subita forlaso de la Esperanto-movado en 1911, kaj signifas do “fari kiel Kabe”. Kazimierz Bein (1872-1959) Kazimierz Bein (lia pseŭdonimo, Kabe, venis de la komencaj literoj de liaj nomoj) naskiĝis en 1872 en la urbeto Sierzno apud Lodz en la nuna Pollando, tiam parto de la carisma Rusa Imperio. Lia patro Aleksander en 1863 partoprenis la malsukcesan Januaran Insurekcion por la sendependiĝo de Pollando. Kazimierz kiel studento en 1891 ankaŭ aktivis en la kontraŭcarisma movado. Pro sia konspirado, la juna Bein, same kiel lia patro, estis arestita, kaj kiel puno estis ekzilita al Civinsk, apud Ekaterinburg en Ruslando mem, kien ankaŭ ekziliĝis la patro Aleksander preskaŭ 30 jarojn antaŭe. (Kazimierz Bein denove en 1944 estis aktivonta en la Varsovia Insurekcio kontraŭ la nazia armeo.) Post la punrestado, Kazimierz decidis resti en la proksima urbo Kazan’, kaj studi en la universitato tie. Diplomiĝinte pri okulkuracado, li revenis en 1900 al Varsovio kaj ekposedis postenon en la medicina instituto pri tiu fako. En 1903 li esperantistiĝis, sed tio ne estis lia unua sperto pri Esperanto. En 1887, kiel lernejano, li jam aŭdis pri la lingvo, kiam kolego lia aĉetis la unuan lemolibron. Kune, Bein kaj la aliaj knaboj mokis la lingvon, kaj precipe kelkajn sufiksojn kiujn ili trovis maldecaj! Kabe poste diris ke li fakte trovis la versaĵojn en la libro “ĉarmaj”, kaj li eĉ “en sonĝo princinon vidis”! (Aludo al la teksto de unu el la poemoj de Zamenhof, traduko de Heinrich Heine.) Ĉiaokaze li kiel knabo ne plu interesiĝis pri la lingvo. Tamen 16 jarojn poste li ree interesiĝis kaj demandis al si pri kiu estas tiu D-ro Zamenhof, okulisto en Varsovio kiel li, kiu ekis lingvon. Li ricevis de amiko kelke da materialo, kaj post pluraj horoj da studado, li libere komprenis ĉiajn esperantajn tekstojn, sen helpo de vortaro, eĉ. Tiel komenciĝis 7 jaroj da forta kaj sindona laborego por Esperanto. Kabe tradukis literaturaĵojn el pluraj lingvoj kaj verkis kaj faris aliajn kontribuojn al la Esperanto-movado dum eble 4-5 horoj ĉiutage, kaj lia lasta granda verko estis la Vortaro de Esperanto, en kiu unuafoje ĉiu esperanta vorto estis difinita en Esperanto, tiel formiĝanta la bazon por la pli postaj Plena Vortaro kaj Plena Ilustrita Vortaro. Kabe ĉiam estis sia propra persono kun propraj sintenoj kaj ideoj. Kontraŭ la harfendemo kaj pezaj stilaj konsiloj de Louis de Beaufront, la estonta idisto kiu tiam ludis gravan rolon kiel lingva konsilanto en la Esperanto-movado, Kabe instinkte evitis nenecesajn afiksojn kaj kunmetitajn formojn. Pli poste, tia sama sinteno pri “neceso kaj sufiĉo” estos konscie proponata de Rene de Saussure, kaj entuziasme aprobata de la esperantistaro, liberiĝinta post 1907 desub la morta mano de la stila influo de de Beaufront. Bein plejparte ne verkis originalaĵojn, pro sia konvinko ke la lingvo multe pli profitas el la traduklaboro, ĉar per tio la tradukanto ne povas eviti malfacilaĵojn, kaj devas trovi por ili la plej taugan esprimmanieron. Kabe opiniis ke “por havi bonan stilon, nepre estas necese koni minimume tri diversajn lingvojn, al si malparencajn”, kaj ke por la simpleco de sia stilo li dankis al sia rusa instruisto, kiu ne toleris du akcesorajn frazojn sinsekve. Kabe ankaŭ ne ĝoje toleris idiotojn. Laciĝante pri la ĉiama propagandado ke tiu aŭ alia grupo de homoj “devus lemi Esperanton” por solvi la problemojn de la mondo, kiun li aŭdis de personoj kiuj mem ne bone regas Esperanton, li rebatis en 1906 “Esperanton plej necese devas lemi la Esperantistoj mem!” Nuntempe mi supozas, ke tiajn homojn kiujn li kritikis ni hodiaŭ nomus “fluŝaj” (flua + fuŝa = fluŝa), sed finfine Esperanto estas komunikilo, ne konkurso. Perfektemo, jes; eĉ aroganto, foje, jes, absolute; sed ofte ankaŭ honesta realismo; tiaj estis liaj trajtoj. Vortaro de Esperanto: Apogeo de la verkaro de Kabe En 1911, Kazimierz Bein forlasis la E-movadon. Li simple malaperis de la publika okulo. Lia foresto apenaŭ estis menciata en la esperanta gazetaro. En sekvantaj jardekoj lia rezigno, pro manko de informo, akiris enigman karakteron. En poemo de Kalman Kalocsay, estis demandite “Kia mister-malica forto / Vin povis preni de ni rabe?” (“Rimportretoj”, 1931). Li apenaŭ povis scii, car tute mankis detaloj. En la pionira tempo kun la tiamaj grandiozaj esperoj estis nekompreneble, ke iu tiel grava gvidanta personaĵo simple senaverte foriru. Ĝi estis taksata preskaŭ kiel perfido, kaj en la tiama etoso oni simple ne diskutis tiajn aferojn, kaj precipe ne publike. En la verkoj “Historio de la Lingvo Esperanto” (1927) kaj “Vivo de Zamenhof” (1920) de Edmond Privat, la fakto ke Kabe rezignis pri la E- movado simple ne aperas, malgraŭ lia alta rango en la organizo (vicprezidanto de la Lingva Komitato) kaj lia eminento en la lingvo. Pli poste, Marjorie Boulton en sia biografio de Zamenhof (“Zamenhof: Creator of Esperanto”, 1960) mencietas la kontribuon de Bein, sed brosas sub la tapiŝon iajn pravigojn aŭ kialojn rezigni kiel “verŝajne ... privataj”. Do, kial Kabe kabeis? Unu ŝlosilo al pli bona kompreno de la fono malantaŭ tiu evento estas eble trovebla en intervjuo kun li kiun faris en 1931 Jean Forge (pseŭdonimo de la verkisto Jan Fethke). Kabe en 1931 ne bedaŭris sian rezignon. Li diris “Mi ne estas plu Esperantisto ... eĉ mi havas ideojn tute nefavorajn al Esperanto”. Sed pri ĝuste kiuj tiuj nefavoraj ideoj estis, oni devas legi inter la linioj, ĉar Fethke ne volonte enlasas nin en sian konfidencon, montrante la tiaman nervozecon pri ia informo potenciale nefavora al la lingvo. Fethke diras, ke el la duhora diskutado pri lingvaj demandoj, kiu zumis en la oreloj post la intervjuo, li “bedaŭrinde ne povas ... citi”. Kia domaĝo por la nunaj historiistoj! Buŝumetoj tamen eskapas: “Esperanto ne progresas ... ili restas la samaj, kvazaŭ mi forlasus hieraŭ Esperanton; nenio ŝanĝiĝis, ili parolas, paroladas, paroladas ĉiam la samon, ĉiam la samon ... la esperantistoj, jes ili havas multajn mankojn”. Kaj reen al la muelado de la temo de 1906: “antaŭ ĉio, ili ne scias sian lingvon!” Kaj, pli hereze, la sinteno kiun Fethke resumas kiel sekve: “lam venos, li pensas, nova geniulo, kiu kreos la veran solvon de la lingvo-problemo. Esperanto ja ne estas tiu ĉi solvo. Eble ĝi ... venos baldaŭ, eble post 100 jaroj”. Bedaŭrinde mankas detaloj pri ia eventuala pravigo en la vortoj de Kabe mem. Ĉu, laŭ la opinio de Kabe, la lingvo mem kulpas pri la “malprogreso” de Esperanto? Kabe certe iam volis reformi Esperanton. En skizo pri Esperanto-literaturo en 1956, Vlastimil Novobilsky citas el iuj rememoroj de Kabe kies fonto tamen evitis nian esploradon: “Mi venis al la firma konkludo, ke diversaj reformoj estas neeviteblaj en Esperanto kaj mi prezentis miajn proponojn al la Doktoro. Kun miro mi konstatis, ke li ne estas ravita kaj ke li ne volas akcepti ilin. ‘Terura konservativulo’, pensis mi, ‘mine plu diskutos kun li pri la reformoj; baldaŭ li komprenos sian eraron, kaj bedaŭros, ke li ne adoptis pli frue miajn proponojn’.” Novobilsky diras “ĉi tiuj vortoj [de Kabe] estis skribitaj en la jaro 1909”. Do, ĉu Kabe rezignis pri Esperanto pro sia reformemo? Laŭ la artikolo de Novobilsky, tio estas la implico. Miaopinie tio eble ne estis la sola aŭ unua afero en lia menso. En la rememoroj cititaj de Novobilsky, Kabe diras, parolante pri tiu okazaĵo kiam li proponis reformojn al Zamenhof, ke li faris tion “tradukinte du rakontetojn”. Oni povas do supozi ke tiu okazaĵo estis pasinta okazaĵo jam en 1905-6, post liaj tradukoj de “La fundo de l’ mizero” (1904) kaj “La interrompita kanto” (1905), kaj antaŭ “Pola Antologio” (1906). Ne nepre temas do pri aktuala opinio de 1909, do eble reformo ne estis la plej aktuala disputtemo por Kabe kiam li forlasis la movadon en 1911. Dermod Quirke aldone opinias pri la teksto ke “Liaj komentoj en 1909 estis ŝercaj, kaj certe la vortelekto sugestas sinmokon, sed humuro estas ĉiam riska afero en Esperanto”. Novobilsky ankaŭ aludas al eblaj personaj malpaciĝoj kun Grabowski kaj Zakrzewski, kaj tio estis verŝajne parto de la historio. Sed ankaŭ eble malkonsentoj kun Zamenhof, kvankam tiu iomete tabueta sugesto ne estas eksplicite menciita de Fethke en la intervjuo de 1931. Tamen Kabe certe plendis tiam, ke por Zamenhof “la tuta lingvo por li estis nur rimedo ... ĉiam estis grava nur la ideo, tiu lia homaranismo, ĉion alian li toleris, car li devis”. Ŝajnas ke Kabe eble ne dividis la religia-filozofiajn antaŭecojn de Zamenhof, kiuj en 1911 pli kaj pli surfaciĝis en la iomete internen-rigardanta etoso tuj post la Ido-skismo. Kaj Kabe silentis ĉar li ne volis damaĝi la ideon de internacia lingvo. Do, la kialoj de Kabe por la rezigno estis kompleksaj, kaj verŝajne ill enhavis ĉiujn jam menciitajn aspektojn: la reformemo, la malpacienco kun la (liaopinie) malalta intelekta nivelo kaj propagandaj pretendoj, kaj fine malentuziasmo por la persona ideologio de Zamenhof. Kabe fariĝis mistero car ni tiam ne pretis priparoli la malfacilajn temojn kiujn lia rezigno levis. Ni povas bedaŭri la mankon de liaj honestaj konsiloj dum tiu sekvanta grava periodo, sed Kabe ankaŭ volis dediĉi sian vivon al kuracado, kaj ne al Esperanto. Kiu rajtas plendi pri tio? Tamen, la Esperanto-kariero de Kabe havas ankoraŭ unu plian ĉapitron. En 1956, li malkabeis! Kaj la homo kiu revenis al la movado estis eble pli humila. Intertempe, la Esperanto-movado ankaŭ ŝanĝiĝis dum tiuj 45 jaroj de lia memekzilo. Ŝajne plaĉis al Kabe la nova emfazo. Esperanto plenaĝiĝis kaj funkciis. Komenciĝis malaperi la naiva finvenkismo de la fruaj jaroj. Ĝi provizis praktikajn eblecojn por internaciaj amikecaj rilatoj, ege bezonataj dum tiuj jaroj de la malvarma milito. Precipe tian agadon Kabe aprobis kaj kuraĝigis. Bedaŭrinde Kabe ne postvivis sufiĉe longe por vidi la Jubilean UK de 1959 en Varsovio, kiun li ege sopiris ĉeesti. Ĉi-jare estas la 130a datreveno de la naskiĝo de Kabe. Eble li meritas esti pli ol enigmo.
  8. 1 point
    John Merchant was born in Sheffield in 1872. spent almost all his life there and died in the town in 1936. Re was a practical idealist. John Merchant left school at the age of twelve and through his diligence he rose to become managing director of Adams Polish. A man of tremendous energy and wide interests, he was, at various times, Council number of the YMCA, a member of Sheffield Chamber of Commerce, Chairman of Sheffield Reform Club, Treasurer of Sheffield Wednesday Cricket Club, Chairman of the Yorkshire Esperanto Federation from 1921, and Chairman oi the British Esperanto Association from 1922. From 1928 to 1931 he held office in the international body for the promotion of Esperanto. He was not just a committee man. As a creative writer, he possessed a lively and simple style. He wrote two slim books in Esperanto: ‘Tri Angloj Alilande', about the adventures of three innocent Englishmen travelling abroad, and 'Kompatinda Klem‘ , an amusing story which was published in 1931. These original works can still be found on eBay from time to time. He also wrote ‘Jozefo Rhodes kaj la fruaj tagoj de Esperanto en Anglujo’, a good introduction to the early history of the language in the United Kingdom (1923). Merchant found tine to be a sportsman, playing both cricket and football. He was also a contributor to Sheffield and other newspapers, particularly on sporting topics. Some press cuttings and typescripts of his journalistic work can be consulted at Sheffield Library. It was in 1903 that John Merchant learned Esperanto - by means of a textbook in French. He is listed as Esperantist number 8290 in Dr Zamenhof‘s listing of adepts of the new tongue. It is strange to see his address (43 Cliffe Field Road, Meersbrook) nestling close to addresses in Yokohama, Moscow, Monte Carlo and Prague! He became e tireless traveller, giving talks on the planned language all over the country and contributing thoughtful pieces to a score of Esperanto journals all over the world. John Merchant‘s contribution to the Progress of Esperanto was marked by his diligence and energy. He worked unstintingly for Esperanto in his beloved home-town and on the world stage. Bill Chapman
  9. 1 point
    Mi serĉis purigiston. Evitante la tiklan demandon, kial mi mem ne faras la laboron, min gvidis saminklina najbarino al sia propra trovaĵo – firmao de polaj purigistinoj en la proksima urbo, ĉe kiu ŝi jam dungas. Komence mi dubis. “Ĉu ili parolas la anglan?” Jen la unua demando elverŝita senpense, mallerte, kun embarasiĝo (esperantistoj ne devus pensi tiel). Mi provis haste reĝustigi la mispaŝon. “Sed kompreneble ili ja – la poloj estas bonegaj angleparolantoj.” (Kiom da poloj mi konas? Neniom.) “Nu”, respondis la najbarino, “Iuj el ili ja, iuj ne”. “Ho”, mi diris necerte, kaj falis senhelpe en alian atakon de nesentema mallarĝmenseco eligante, “Mi nepre volas dungi nur tiujn, kiuj regas la anglan”. Mi imagis meblominacajn miskomprenojn super la ambra poluado. “Mia duopo ja komprenas sufiĉon”, trankviligis mia najbarino; tiam, malplitrankvilige, “nu, almenaŭ unu povas iomgrade konversacii angle; ŝi interpretas por la alia”. Sekvis kelkaj semajnoj da pripensado miaparte. Ĉu mi volas havi nekonatulojn en la hejmo? Ĉu mi rajtas dungi aliajn por purigi por mi? Ĉu ili estos fidindaj? Ĉu ili malbone priopinios mian domon? Dume la araneoj konstruadis urbokompleksojn en la anguloj, kaj la polvo tiom profundiĝis, ke eĉ la mortintaj muŝoj enteriĝis, por formi miniaturan montetan pejzaĵon sur la deskvamiĝanta farbo de la fenestrobretoj. Nepris helpo. La Unua Vizito Mi tre ekscitiĝas. Mi estas renkontonta verajn polinojn! Mi pretigas min kore bonvenigi la du fremdulinojn al mia lando en la plej bela esperantista/internaciista maniero - flankenmetante kiel nur semantikan ĵonglaĵon la detalon, ke, naskita en Anglujo, mi mem estas efektive ankaŭ ‘fremdulo’ en Skotlando. ‘Fremdeco’ certe dependas unue de lingvo, ĉu ne? Kaj en Skotlando oni plejparte parolas la anglan (kun la ebla escepto de Glasgovanoj), dum la pola lingvo ege malsimilas la anglan. Pensu pri tiuj ĉenoj de ‘przez-oj’ kaj ‘wszystk-oj’; tiuj sendube demonstras, ke la pola estas ĝuste kaj imprese fremda. Mia konscienco interrompas riproĉe. “Ĉu vi konstatas, kiom multe estas malprava en tiu via aserto?” “Mi supozas, ke vi tuj min informos.” “Unue, ĉu ne devus esti lingvo la ‘brita’, ne la ‘angla’? Due, mi certas, ke via komento pri glasgovanoj rompas ian kontraŭ-diskriminacian leĝon. Trie, ĉu ne estas ofende nomi iun ajn ‘fremda’?” Nu, tio dependas de tio, ĉu oni uzas la vorton ‘fremda’ kiel pure priskriban adjektivon, aŭ kiel humiligan insulton. Ŝajnas, ke nuntempe multaj originale senkulpaj a-vortoj migradas suden, ĝis ili alprenas pejorativan statuson. “Jen bonega ekzemplo de diskriminacio hemisfera. Vi ne pravas egaligante ‘suden’ kun ‘malsupren’ en la senco ‘plimalboniĝaden’; pensu pri ĉiuj sudanoj, kiujn vi sendube ofendas – por ne mencii la preteratentaĵon, ke ‘suden’ sudhemisfere signifas ‘supren’, ne ‘malsupren’.” Nu eble oni tie trovas la pejorativan insulton plibonigado de la nura adjektivo. Ĉiaokaze, kiel mi diris, la alvenontan tuŝon de eksterlandeco ĉe mia pordo mi atendas kun kreskanta entuziasmo - kaj kun proporcie malgrandiĝa racieco. Ho! Kiel fremduloj (pardonu) ili certe parolos Esperanton. Aparte, ĉar ili devenas de orient-eŭropa lando. Aparte, ĉar kun Polujo estas ligita iel Zamenhof (ĉu li tie naskiĝis, loĝis aŭ laboris mi forgesas). Mi antaŭĝuas mencii la ĉi-rilatan urbon al la alvenontinoj, mian unuan polan vorton deklamitan fiere kaj kun perfekta akĉento pola (nu esperanta, sed kiel ĉe multaj britoj, en la kapo ekzistas nur du lingvoj – la angla kaj la fremda - do mi supozas, ke, ĉu pola, ĉu esperanta, ili samsonas.) “Mi apenaŭ kredas, ke vi kapablas diri tian aĉaĵon. Kaj neniam, neniam, NENIAM oni nomas Esperanton ‘fremda’ lingvo.” Mi ne dubas, ke ili bone konas la urbon, sed mi bedaŭrinde ne povas rememori la nomon. Mia lango ripete ŝtelglitas al ‘Barlastono’, sed malinklinas vojaĝi preteren. Tute blindigita de esperantista idealismo, mi imagas ĝojan kaj triumfan venkon super ĉiuj lingvomalfacilaĵoj; amikajn konversaciojn pri diversaj markoj de polvosuĉiloj, viglajn interŝanĝojn de superlativoj pri la brileco (aŭ ne) de la fenestro-vitroj; gravajn diskutojn pri la ĝusta metodo purigi la panrostilon, ĝis en la menso ni jam iĝis korsamideanoj brak-en-brake kantantaj esperantajn himnojn sub verda flago. Ili alvenas realvive, kaj mi rapidas saluti ilin en mia plej fremdulo-amika maniero. (Nu, kiel polinoj, ili preskaŭ parencas al Zamenhof!) Mi ridetas larĝe, balancas la kapon en troiga kaj iom vertiĝiga movo, faras furiozajn gestojn kaj distorditajn mienojn, kaj klinas min japanece – por ampleksi iujn eblojn - en speco de bonveniga danco, por montri klare mian ĝojon pro la apudeco de tia ekzotika eŭropeco ĉe mia dompordo. Mi eksentas ekan dubon, ĉu Polujo ja apartenas al Eŭropo. En Britujo oni sentas, ke tiu kontinento konsistas el diversaj grupoj, iuj pli ‘eŭropecaj’ ol aliaj. Germanujo, Francujo, Belgujo, ktp, estas sekure kaj kvintesence ‘eŭropaj’, sed la sud-orientaj landoj, kiel Turkujo kaj Afganujo, ŝajnas aparteni al la pli-malpli ‘azia’ fino de la kontinento, dum la ‘rusece-eŭropaj’ landoj, kiel Ukrainujo, Litovo kaj Polujo, troviĝas iom tro ‘oriente’, tro for alidirekte. (Tio pensigas, kial Rusujo mem ne konsideras sin parto de Eŭropo, okupante sufiĉe vastan porcion de la dividata terpeco; tamen mia malklara kompreno de mond-politiko supozigas al mi, ke ĉiuj koncernatoj preferas teni sin apartaj.) Interrompas mia konscienco: “Pro tiaj vortoj vi povus okazigi intra-kontinentan krizon.” Mi vin ignoras. Jen simple mia opinio. “Ĝuste tiel komenciĝas tiaĵoj.” Ĉiaokaze, jen mi dancas kiel idioto antaŭ miaj novalvenintinoj, kaj mi salutas ilin per la sama klara, laŭta voĉo, kian oni konservas por surduloj kaj beboj, provante tiel komuniki, ke ili nun kunestas kun vera samanimano, iu, kiu komprenas la tiklaĵojn esti fremdulo for de la hejmlando. (Ho, kiel iama loĝanto de Skandinavujo, mi estas spertulo pri ĉio nord-orienta - kio ja enhavas Polujon). Tial ili povas senti sin tute komfortaj kun mi, preskaŭ kvazaŭ ili troviĝus kun samnaciano. “Vi certe aŭdis pri Zamenhof, ĉu ne?” mi demandas tuj kiam ĝentileco permesas, fiera pro la elvortigo de mia unua vorto ‘pola’. (Ĝi estas probable rusa, aŭ eĉ germana, sed mi kalkulas, ke la landoj estas sufiĉe proksimaj, tial ankaŭ supozeble similas la lingvoj.) “Ne”, ili respondas. “Ĉu pri Esperanto? La internacia lingvo, kiun li kreis?” “Ne.” “Sed troviĝas statuo de li en… en… (jen plia impona informo forgesita). Mi vidas, ke iliaj okuloj ekserĉas nervoze la elirejon, kaj mi rememoras, ke ili ĉeestas por purigi mian domon. Necesas klarigi al ili la laboron farendan. Estas malfacile. Ili komprenas efektive malmulton de la angla lingvo (ĉu mi prave surpriziĝas?), kaj mi rimarkas, ke etaj, sed gravaj, vortoj, kiel ‘se’, estas aparte tikle klarigeblaj alivorte. Mi volas diri helpe, ke se ili trovos araneon, ili venigu min, kaj mi kaptos ĝin; ilia lernado de la lingvo utile transsaltas la araneon, sed malpli utile baŭmas ĉe la subjunkcio; konsekvence, aŭdante ‘araneon’, ili ekkrias, kaj suprensaltas terure. Poste mi okupas nesensignifan pecon de la laborhoro por trankviligi ilin, uzante ŝekspirecajn penojn por klarigi mian intencon. Mi kondukas ilin ĉirkaŭ la ĉambrojn, fingromontrante malhelajn angulojn, mansvingante malantaŭ kurtenoj, kaj parolante specon de stenografieca angla en spektaklo, kiu plej memorigas temanĝon por ĉimpanzoj en bestoĝardeno. Ili ridetas ĝentile, kaj certigas al mi, ke ili komprenas pli ol ili povas paroli. La horo de purigado pasas fulmrapide, kaj mi fuĝas eksteren, por eskapi la ŝtormon de okupitaj manoj, viŝiloj, purigiloj, siteloj kaj fremdsona interbabilado, kiu portempe inundas mian hejmon. Poste mi trovas momenton por fari al ili kelkajn demandojn pri ilia vivo – kiom longatempe ili loĝas en Skotlando, ĉu ili ŝatas Britujon, ktp. Mi atendas emocielverŝan deklamon de ilia amo kaj dankemo al Britujo, por la ŝanco vivi kaj enspezi ĉi tie. Anstataŭ tio, mi aŭdas maltrankvilige, ke ili tute ne ŝatas la skotlandan vivon; ke la vetero estas aĉa; ke ili sentas akre la mankon de siaj amikoj kaj familianoj hejme en Polujo; ke ili estas devigataj labori la tutan tempon, kaj tial havas nenian ŝancon por sperti la landon turistece. Ili finas per la korfrapa komento: “La vivo estas brutala”. Mi konsterniĝas, aŭdante vorton kun tia forta – perforta eĉ – signifo, kies efikecon nur plifortigas la riĉa pola prononcado. Ĉu mi komprenis ĝuste ilian intencon? Aŭ ĉu ili nur misuzis adjektivon, kiun mi kutime asocias kun malhumanaĵoj? Eble ili ŝercis? Parolis ironie? Supozu, ke la vorto estas identa en ĉiu lingvo? Sed eĉ samlingvaj parolantoj povas miskompreni unu la alian. Ili adiaŭas min (nun bonhumore kaj ridetante), lasante min pensema. Kiom malfeliĉaj ili efektive estas? Ĉu ni helpas aŭ ne, dungante ilin? Mi aŭdas de la najbarino, ke ili eĉ ne havas paŭzon por tagmanĝi inter klientvizitoj. Ni diskutas la eblon, ke jen ekzemplo de finegocado, (novaĵtemo aktuala pro la enmigrado-demando). Ĉu temas pri sklavkomercado?, ni suspiras nekredeme. Ne en nia ĉirkaŭaĵo, ĉu? “Multaj kruelegaĵoj restas nekontraŭitaj ĝuste pro tia vidpunkto”. Mia konscienco pravas. Ĉu niajn polinojn organizas senkompata fiulo, kiu mastrumas tutan aron da subigitaj orient-eŭropaj virinoj, kiujn li (ĉiam ‘li’) ekspluatas kaj subpagas? Ni akordas, ke kvankam ni ne volas subteni aferon tian, nepras, ke ni ne risku minaci la vivtenon de la laboristinoj. Kiu scius, ĉu ilia vivo ne estus eĉ pli malbona sen la dungiĝado? Kiel esperantisto mi trovas la rilaton inter ni multkiale nejusta. Mi estas dunganto, ili estas dungitoj; ni interkomunikiĝas en mia denaska lingvo, en lando tute fremda al ili – kaj plie ni kunestas en mia hejmo. Ĉu eblas situacio pli neegala? Mi efemere konsideras instrui al ili Esperanton, sed supozas, ke ili multe preferus lertiĝi en la angla. Kiel la lernado de Esperanto helpos ilin integriĝi al sia ĉirkaŭaĵo en Britujo, kaj pligrandigi ilian ŝancon perlabori sufiĉan monon por plibonigi la vivon? Neniel. Idealoj ne povas konkuri kontraŭ vivnecesaĵoj. Krom tio, mi volas, ke ili uzu la tempon por purigado. Ĉiam preta por defio, mi tiam ekhavas alian ideon. Ŝajnas al mi, ke la subtaksita esperantisto, alfrontita de nedeflankigeblaj lernontoj de la angla lingvo, havas nur unusolan kontraŭmovon por internacia egaleco, kaj tio estas, ke tiu mem entreprenu lerni la lingvon de la alia. Kun la memfido gajnita el jardeko da Esperanto-lernado, mi estas certa, ke la tasko lerni kelkajn frazojn polajn estos al mi simpla. Tiel mi montros eĉ pli forte mian volon plifaciligi kaj plifeliĉigi la vivojn de miaj polaj purigistinoj, kun la aldona avantaĝo, ke mi rezulte povos certigi, ke ni akordas pri la signifo de gravaj terminoj purigaj, kiel ‘araneo’, ‘anguloj’ kaj ‘lavbroso’, sen la neceso geste gimnastiki. Mi imagas, kiel ili estos ravitaj de miaj klopodoj paroli perfekte la polan, kaj kiom plibonigita estos ilia vivo kun la aldono, ĉiun duan vendredon, de miaj plej lastatempaj provoj. Tamen plia pripensado malkovras dubojn. Ĉu estiĝus neantaŭvideblaĵoj de mia plano? Supozu, ke mia prononcado estus tiel aĉa, ke ili ne komprenus min? Aŭ, eĉ pli maltrankvilige, supozu, ke la pola estus lingvo tia, ke eteta modulado aŭ mismetita akcento ŝanĝus afablan spritaĵon en amaran kritikon tiel, ke ekzemple anstataŭ demandi pri ilia bonfarto, mi neintence regalus iliajn avinojn per malbenoj? Aŭ volante klarigi mian preferatan metodon poluri la kranojn, mi erare petus, ke ili boligu siajn kraniojn, aŭ mi elbuŝigus ion simile ofendan? (Parenteze mi jam akiris internacian fireputacion pro tiaj sentaktaĵoj, kiam en la fruaj jaroj de mia danalingvo-lernado, mi provis diri al eminenta preleganto, ke mi opinias lin mirinda, sed informis anstataŭ, ke mi trovas lin stranga. Tia neforgesebla fuŝaĵo emas estingi la entuziasmon por spontanaj esprimoj fremdlingvaj.) Supozu, ke miaj purigistinoj efektive deziras, ke ni konversaciu angle, por profiti la propran anglalingvoregadon? Aŭ ĉu taŭgas al ili, ke la dungantoj restu nekomprenaj pri la pola; nun ili povas interparoli denasklingve dum ili laboras sciante, ke mi komprenas nenion. Ili povus libere kaj malferme komenti, ŝerci, moki kaj esprimi kompaton pri mi kaj mia hejmo, kaj estus kvazaŭ oni svingus mortintan katon antaŭ la okuloj de blindulo. Mi agnoskas, ke ĉi tio estus agrablaĵo en ilia vivo, kaj mi ne volas ĝin forpreni. Tamen, spite al la eblaj problemoj, mia scivolemo estas ekbruligita, kaj mi ekas por havigi al mi lernolibron. La tasko ne estas simpla. Mi trovas malavaran regalon de frazlibroj, sed el mallarĝa elekto de lingvoj, kiu ne enhavas la polan. La franca, hispana kaj itala lingvoj estas popularaj – supoze pro tio, ke oni nepre volas scii, kiel mendi bieron feriante en la suno. Oni povas ankaŭ trovi instrulibrojn pri la japana, la araba, la germana – ĉiuj lingvoj de gravaj, riĉaj nacioj, kiuj ludas signifajn rolojn en la mondmerkato, lingvoj kiuj alportas avantaĝojn al la vojaĝanta komercisto. Mia serĉo provokas aliajn pripensaĵojn. Kio instigas nin lerni certajn lingvojn antaŭ aliaj? Neniuj el miaj konatuloj avidas lerni la polan. En Britujo la enmigrintoj estas plene okupitaj pri la lernado de la angla, kaj la indiĝenoj ŝajnas iom singardaj pri la elekto de alilandaj silaboj, ĉirkaŭ kiuj ili toleras tordi al si la langon. Oni elektas lingvon lernotan kun la sinteno: “Se mi penlaborus por lerni tiun lingvon, kiel min tio profitigus?” Rare oni pensas “Kiun lingvon estus bone lerni, por etendi helpan manon al miaj apudloĝantoj?” Ŝajnas al mi, ke la decido lerni la lingvon de lando kun pli modestaj kubutoj sur la mondscenejo estus laŭdinda intertempa paŝeto al pli egala mondo. Ĉu ne temas pri simpla gastameco al niaj nove enmigrintaj najbaroj, ke ni faru la malgrandan penon bonvenigi ilin, kaj plifaciligi ilian integriĝon en la komunumo, per la lernado de bazaj frazoj ilialingve? Ĉu ne brito en la sama situacio eksterlande ĝojus aŭdi la familiarajn sonojn de sia denasklingvo, inter la bombardo de fremdeco, feliĉus, ke iu volus fari por li tian penon? Venas al mia menso, ke laŭvorte kaj metafore lerni la lingvon de aliulo estas certe la plej afabla, plej intime kortuŝa ago farebla por iu. Kun tiu interesa penso, mi fine sukcesas persvadi helpeman librovendiston inversigi sin en polvan angulon, de kie, post multa serĉfosado, li supriĝas, iom taŭzita, kun unuopa ekzemplo de polalingva frazlibro, kaj mi rapidas hejmen kun mia aĉetaĵo. Ĝi estas bela libro kun glacea kovrilo, plena de koloraj fotografaĵoj kaj bildoj pri diversaj situacioj, kun helpaj frazoj ambaŭlingve. En la ‘domo’-parto troviĝas eĉ utila bildo de polvosuĉilo apud al mi neprononcebla vorto enhavanta maltrankviligan kvanton da ‘zo-oj’. Sed tekstas surdorse, ke la libro enhavas detalan indekson kaj prononcgvidon, do tiun lastan mi avide serĉas. Survoje mi trapasas paĝojn pri sportoj, manĝaĵoj, vestoj, muzikiloj, insektoj, natursciencoj. Troviĝas du paĝoj pri ĉiaj aspektoj de bazopilko (klare la preferata sporto de la aŭtoro), detala priskribo de kosmoŝipo, kaj la nomoj de diversaj iloj uzataj en domkonstruado, ĉiuj kun ŝajne samaspektaj kaj ‘zo’-plenitaj terminoj. Tamen nenia prononcgvido. Nenio eĉ similspeca. Nek aludeto nek sugesto pri kiel diri aŭ la anglajn aŭ la polajn vortojn. Mi ĉagreniĝegas. Jen libro el respektinda eldonejo, aĉetita en konata vendejo je alta prezo, kiu montriĝas tute senutila al kaj britoj kaj poloj. Mi revenas al la vendejo. Ĉi tiun fojon mi trovas pli promesoplenan helpanton, kies brakoj ŝajne povas etendiĝi pli profunden en la angulon, de kie li reaperas triumfe svingante pol-lingvan kurslibron enhavantan K.D-on, similan ĉiuaspekte (krom lingve) al miaj jam studitaj kaj ŝatitaj esperantaj lernolibroj. Tute perfekte! Pasas du semajnoj da furioza studado, dum kiu mi konstatas, kiom mi jam lernis per Esperanto pri la lingvolerna procezo, kion mi nun povas apliki al la pola lingvo. Jam sukcesinte kompreni la simplan gramatikon de la unua, mi fidas al mia kapablo regi la vaste pli kompleksajn kazojn, genrojn kaj neregulaĵojn en la dua. Mi ankaŭ scipovas kiel nutri min tra la longaj ĉenoj da konsonantoj, tiel fremdaj al la angla orelo, per la penso: ‘Nun mi ne povas, sed poste mi ja povos’, kaj mi eltrovas, ke mi pravas. La Dua Vizito Mia kapo estas inundita de polaj salutoj, dankoj kaj aliaj simplaj frazoj komunaj al ĉiuj komencantoj en ajna lingvo, per kiuj mi intencas mirigi mian aŭskultantaron. Mi ĝojas, kiam la du junulinoj ridete komprenas min, kaj ili siavice ĝojridas surprizite, ekvidante la multajn memorigajn notojn kun polaj vortoj, kiujn mi fiksis al muroj, fenestroj, pordoj kaj ŝrankoj ĉie en la domo. Dum ili purigas, mi prenas ĉiun ŝancon kontroli mian prononcadon, kaj ili volonte helpas. Mi facile venkas la polan vorton ‘araneo’, sed samkiel ilin, min haltigas la subjunkcio ‘se’. Poste mi demandas (angle), ĉu ili ĝuis lastatempan ferion sian en Polujo. Ili respondas, ke jes, tiam faligas la voĉtonon en abismon de guturala malheleco, por aldoni, “Kaj nun ni estas denove ĉi tie…”, kvazaŭ ili ĵus revenus al infero post kurta vizito en Edeno. Denove mi perpleksiĝas, ĉu ili ŝercas, ironias aŭ verdiras; ĉu tia malgajjhumoro estas eco esence pola, aŭ ĉu ili nur naskiĝis sub la influo de la zodiaksigno Skorpio. Mi volas esprimi ilialingve mian kompaton pro aŭ la poleco, skorpieco aŭ hejmsopirado, sed mi ankoraŭ troviĝas ĉe la pasport-kontrolisto en Leciono la Unua (‘Mi Ferias’), kaj mankas al mi la kapablo diri pli ol ‘saluton’, ‘dankon’ kaj ‘helpu, mi perdis mian amikinon’. Tiuj estas verŝajne gravaj havindaj frazoj en flughaveno, sed ili apenaŭ sufiĉas kiel rimedo por intima konversaciado. Mi kalkulas, ke mi povos utile kunigi erojn el la vortprovizo por Leciono la Dek Dua (‘Ĉu vi vizitis la kuracisto?’) kun tiuj de la Dek Sesa (‘Mi havas problemon kaj bezonas ripariston’), por pliproksimiĝi al mia celata temo, sed mi supozas, ke ĝis mi atingos tiun nivelon, ili probable regos la anglan sufiĉe por diri al mi, ke mi ne miksu min en iliajn aferojn. Aŭ ili estos jam fuĝintaj reen al sia hejmlando. Mi demandas min, ĉu dividataj vortoj efektive kreas intimecon, aŭ nur plifaciligas ligojn jam ĉeestajn inter individuoj. Mi rememoras, kiam mi komprenis la danan lingvon tiom malmulte, kiom mi nun konas la polan, kaj amikiĝis kun virino, kiu travivadis dolorigan eksedziniĝon. Mi iĝis konfidenculo, al kiu ŝi elverŝis dum horoj lavangojn da vortoj, pri kies signifo mi havis eĉ ne la malplejan ideon, krom tio, ke ŝi evidente estas malfeliĉa. Mi nur kapjesis tie kaj tie, eligis kelkajn ‘jes’-ojn en la paŭzoj, kaj esperis, ke ŝi ne rimarkas mian nekomprenon. Ŝi ne, kaj ni akordis bonege. Tamen, eĉ se mi povus interparoli pole kun miaj purigistinoj, tio ne necese rezultigus sufiĉan konfidencemon por la malkovro de intimaj informoj al nekonatulo. Mi meditas, kiel lingvo povas esti kaj enirejo kaj baro inter homoj; rimedo por malkaŝado de la animo, sed ankaŭ por proteki privatecon malantaŭ muro de ĝentilaĵoj kaj banalaĵoj. Pli da vortoj ne egalas pli da enhavo, kaj eĉ kun la plej flua samlingva interkomunikado, verŝajne la maltrankvilo, kiun la najbarino kaj mi sentas pri niaj helpantinoj restos nesolvita. Probable la vero estas tro malsimpla por esprimi eĉ en ajna lingvo, interplektaĵo de motivoj, kialoj, bezonoj kaj kono pri la vivo de ekonomia enmigrinto en Britujo, kono tute neatingebla de ni indiĝenoj. La Tria Vizito Mi ĵus adiaŭis la purigistinojn post ilia tria vizito. Hodiaŭ, la vivo ‘aĉas’, sed ĉi-foje ili trovas kelkajn anglajn vortojn por malkaŝi detalojn. Mi lernas, ke ĉi tiuj estas fortaj, fieraj virinoj, kiuj arde amas sian hejmlandon, kaj batalas por supervivi en neamika mondo, kiu nenion scias kaj neniom zorgas pri Polujo aŭ ĝia popolo, krom tio, ke ĝi estas provizejo de malkaraj laboristoj. De iliaj balbutaj vortoj mi aŭdas sufiĉon por kompreni, ke miaj antaŭsupozoj kaj kompato nur plilarĝigas la apartecon inter ni, kaj ke eĉ nuran aludeton de elitismo miaparte ricevus glacie ĉi tiuj dignulinoj. Tamen ni dividas ankaŭ agrablajn momentojn: ridante kune, kiam mi provas diri ‘penso’ polalingve, sed eligas erare ‘pano’; dividante miron pri la pasifruktoj en mia fruktovazo, kiujn ili gustumas unuafojon; kaj kunpremante nin antaŭ ilia saĝtelefono, por rigardi fotografaĵojn de Polujo. Venas al mi en la menson, ke ni jam ekkonstruadas komunan lingvon, nek polan, nek anglan, nek esperantan - sed homan.
  • Create New...

Important Information

We have placed cookies on your device to help make this website better. You can adjust your cookie settings, otherwise we'll assume you're okay to continue. By using this site, you agree to our Terms of Use. Please familiarise yourself with our Guidelines for posting and consult our Privacy Policy to ensure that you're happy with how we use your information.